Đối mặt với kỳ thị HIV: Biến im lặng thành sự hỗ trợ

Biết cách ứng phó khi chứng kiến kỳ thị liên quan đến HIV là một cách hiệu quả để tạo thay đổi. Một trong những bước đầu để chấm dứt HIV là trao đổi cởi mở và trực tiếp phản đối kỳ thị khi nó xảy ra. Ai cũng có thể lên tiếng và bảo vệ người bị đối xử bất công vì tình trạng HIV của họ.

Tuy nhiên, lên tiếng trước kỳ thị không phải lúc nào cũng dễ. Nhiều người không biết nên nói gì hoặc hành động ra sao trong những tình huống này. Hướng dẫn dưới đây giúp bạn ứng phó với kỳ thị HIV trong cuộc sống hằng ngày một cách tự tin, rõ ràng và cảm thông.

Tình huống ví dụ 1

Bối cảnh: Bạn dự một buổi họp mặt gia đình cùng em gái, người vừa chia sẻ tình trạng HIV của mình với gia đình. Khi bạn ôm và chào hỏi người thân, một người do dự khi em gái tiến lại gần và nói: “Chúng ta sẽ không bị lây AIDS chứ?”

Bạn có thể ứng phó như sau:

• Nhẹ nhàng sửa thông tin sai: “Thực ra, HIV không lây qua ôm hay tiếp xúc thông thường. Em ấy đang chăm sóc sức khỏe, và việc ôm nhau không có nguy cơ.”
• Nhìn nhận với sự tôn trọng và hòa nhập: “Em ấy vẫn là người thân yêu như trước. Điều tốt nhất chúng ta có thể làm là hỗ trợ, thay vì sợ hãi em ấy.”
• Bình thường hóa cuộc trò chuyện: “Ngày nay nhiều người vẫn sống khỏe mạnh với HIV. Đây là điều chúng ta cần hiểu rõ hơn, không phải điều để sợ hãi.”

Tình huống ví dụ 2

Bối cảnh: Bạn đang trong một mối quan hệ mới và bắt đầu nghiêm túc hơn. Bạn quyết định đã đến lúc nói với người yêu rằng mình sống chung với HIV. Sau khi nghe, họ tức giận và nói: “Sao bạn không hẹn hò với người cũng có HIV? Như thế sẽ không làm người khác khó chịu.”

Bạn có thể ứng phó như sau:

• Bắt đầu bằng sự cảm thông: “Mình hiểu việc biết người yêu sống chung với HIV có thể khiến bạn bất ngờ. Chia sẻ điều này không dễ với mình, nhất là khi mình biết một số người có thể phản ứng như thế nào.”
• Nhẹ nhàng giúp họ hiểu: “Mình muốn bạn hiểu rằng gọi người có HIV là ‘người bệnh’ hoặc cho rằng họ chỉ nên hẹn hò với người cũng có HIV làm tăng kỳ thị. Thực tế, người sống chung với HIV có thể sống lâu và khỏe mạnh nếu được điều trị phù hợp. Cách gọi tôn trọng hơn là ‘người sống chung với HIV’.”
• Chia sẻ sự thật: “Nếu người có HIV dùng thuốc đều đặn và đạt tải lượng vi-rút dưới ngưỡng phát hiện, họ không lây truyền HIV qua đường tình dục. Điều này đã được khoa học chứng minh và được gọi là K=K (U=U) — Không phát hiện = Không lây truyền.”
• Khuyến khích cùng tìm hiểu: “Nếu tiếp tục mối quan hệ này, mình mong chúng ta cùng tìm hiểu thêm về HIV, cách kiểm soát và bảo vệ nhau. Dùng bao cao su hoặc cân nhắc PrEP là những cách giúp cả hai được an toàn và hỗ trợ.”

Tình huống ví dụ 3

Bối cảnh: Trong buổi chơi bóng rổ hằng tuần, một người nhắc đến đồng đội hôm nay vắng mặt. Họ kể đã thấy bài đăng Facebook trong đó anh ấy chia sẻ rằng sẽ đi xét nghiệm HIV. Một số thành viên trong đội đưa ra những bình luận phán xét và tiêu cực về anh ấy.

Bạn có thể ứng phó như sau:

• Chuyển hướng trò chuyện bằng trải nghiệm cá nhân: “Lần gần nhất bạn xét nghiệm HIV là khi nào? Mình đã đi cách đây vài tháng — xét nghiệm thực ra là một phần bình thường của việc chăm sóc sức khỏe, giống như khám sức khỏe định kỳ.”
• Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc biết tình trạng HIV: “Biết tình trạng của mình giúp giữ sức khỏe và bảo vệ bạn tình. Chế giễu người đi xét nghiệm là không nên — điều đó truyền đi thông điệp sai.”
• Chỉ ra sự kỳ thị đằng sau lời đùa: “Những bình luận như vậy có thể khiến người khác ngại xét nghiệm, ngay cả khi họ có nguy cơ. Người cởi mở về sức khỏe của mình xứng đáng được hỗ trợ, không phải bị phán xét.”

Tình huống ví dụ 4

Bối cảnh: Một đồng nghiệp nói với bạn: “Người đó không nên mang đồ ăn đến chia sẻ ở tiệc công ty — anh ấy có HIV.”

Bạn có thể ứng phó như sau:

• Trả lời bằng sự thật: “Thực ra không cần lo lắng. HIV không lây qua thức ăn, kể cả khi người sống chung với HIV chuẩn bị món ăn đó.”
• Nhẹ nhàng nói về sự kỳ thị: “Tránh né ai đó trong sinh hoạt hằng ngày chỉ vì họ có HIV là một hình thức kỳ thị. Điều đó có thể khiến họ cảm thấy bị cô lập hoặc loại trừ — và đó không phải môi trường làm việc chúng ta mong muốn.”
• Làm gương bằng hành động: Ăn món ăn mà đồng nghiệp sống chung với HIV mang đến.
• Ngồi trò chuyện cùng họ vào giờ ăn trưa.
• Mời họ tham gia trò chuyện nhóm tại sự kiện.
• Những hành động nhỏ nhưng rõ ràng này gửi đi thông điệp mạnh mẽ: “Bạn là một phần của tập thể và bạn được tôn trọng.”