Phòng bệnh đậu mùa khỉ (Mpox)

Mpox (đậu mùa khỉ) là gì?

Mpox (trước đây gọi là đậu mùa khỉ) là bệnh nhiễm vi-rút do một vi-rút thuộc cùng họ với vi-rút đậu mùa (Orthopoxvirus) gây ra. Bệnh có thể lây từ động vật sang người hoặc từ người sang người qua tiếp xúc cơ thể gần gũi. Những năm gần đây, dịch đã được ghi nhận ở nhiều quốc gia ngoài châu Phi, nơi bệnh trước đây phổ biến hơn.

Người mắc bệnh thường có triệu chứng giống cúm kèm phát ban, có thể xuất hiện ở mặt, bàn tay, bàn chân hoặc bộ phận sinh dục. Phần lớn trường hợp nhẹ và tự khỏi trong 2–4 tuần, nhưng có thể xảy ra biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở người suy giảm miễn dịch.

Mpox không phải bệnh mới, nhưng được chú ý trở lại do những đợt bùng phát gần đây, đặc biệt ở người có hoạt động tình dục tiếp xúc gần, bao gồm nam quan hệ tình dục với nam (MSM). Điều này nhấn mạnh nhu cầu theo dõi chặt chẽ, chẩn đoán chính xác và cung cấp kiến thức cho cộng đồng để hạn chế lây lan.

Nếu nghi ngờ đã phơi nhiễm hoặc xuất hiện triệu chứng, bạn cần tìm chăm sóc y tế ngay và tránh tiếp xúc gần với người khác cho đến khi có chẩn đoán phù hợp.

Các nhánh vi-rút Mpox

Vi-rút có hai nhánh chính, I và II. Cả hai đều có thể gây mpox; chỉ nhìn biểu hiện bên ngoài không thể xác định nhánh vi-rút. Các biện pháp phòng ngừa dưới đây áp dụng cho cả hai nhánh, và nhân viên y tế có thể đánh giá nhu cầu xét nghiệm.

Mpox lây truyền như thế nào?

Mpox lây qua tiếp xúc gần hoặc thân mật với người mắc bệnh, bất kể nhánh vi-rút. Những tình huống có thể gây lây truyền gồm:

• Tiếp xúc trực tiếp với tổn thương da, vùng phát ban hoặc vảy của người mắc bệnh
• Tiếp xúc với dịch cơ thể như nước bọt, dịch nhầy hoặc dịch từ vết loét, đặc biệt quanh hậu môn, âm đạo hoặc bộ phận sinh dục
• Lây truyền từ người mang thai sang thai nhi trong thai kỳ, khi sinh hoặc sau sinh

Lây qua tiếp xúc gần có thể xảy ra trong các hoạt động như:

• Quan hệ tình dục bằng miệng, qua hậu môn hoặc âm đạo
• Chạm vào bộ phận sinh dục, bao gồm dương vật, tinh hoàn, môi âm hộ, âm đạo hoặc hậu môn
• Ôm, mát-xa hoặc hôn

Vì mpox có thể lây qua mọi tương tác cơ thể thân mật, ngay cả khi không có xâm nhập, nhận thức và biện pháp phòng ngừa rất quan trọng để giảm nguy cơ nhiễm.

Triệu chứng của Mpox

Người mắc mpox thường xuất hiện phát ban ở bàn tay, bàn chân, ngực, mặt, miệng hoặc gần vùng sinh dục và hậu môn, như dương vật, tinh hoàn, môi âm hộ, âm đạo hoặc quanh hậu môn.

Thời gian ủ bệnh từ 1 đến 21 ngày, trong thời gian đó người nhiễm có thể cảm thấy hoàn toàn bình thường và không có triệu chứng rõ ràng. Phát ban tiến triển qua nhiều giai đoạn:

• Ban đầu có thể giống mụn nhọt hoặc mụn nước, gây đau hoặc ngứa
• Ban tiến triển, đóng vảy và thường tự khỏi

Các triệu chứng khác có thể gồm:

• Sốt
• Ớn lạnh
• Sưng hạch bạch huyết
• Mệt mỏi hoặc kiệt sức
• Đau cơ hoặc đau lưng
• Đau đầu
• Triệu chứng hô hấp như đau họng, nghẹt mũi hoặc ho

Bạn có thể có tất cả, một số, hoặc chỉ một hay hai triệu chứng. Mức độ nặng khác nhau ở mỗi người, tùy tình trạng miễn dịch và mức độ nhiễm bệnh.

Khi nào cần đi khám?

Bạn nên tìm chăm sóc y tế ngay nếu:

• Xuất hiện ban mới hoặc không rõ nguyên nhân, đặc biệt ở vùng sinh dục hoặc hậu môn
• Có triệu chứng giống cúm sau khi tiếp xúc gần với người có thể mắc mpox
• Đã tiếp xúc cơ thể gần hoặc quan hệ tình dục với người nghi ngờ hoặc được xác nhận mắc bệnh

Bạn nên làm gì?

• Trao đổi với nhân viên y tế: Bác sĩ hoặc điều dưỡng có thể đánh giá nguy cơ và quyết định có cần xét nghiệm không. Nếu không có bác sĩ theo dõi thường xuyên hoặc bảo hiểm, hãy đến cơ sở y tế công gần nhất.
• Xét nghiệm nếu được khuyến nghị: Nếu cần, nhân viên y tế sẽ lấy mẫu từ vùng phát ban hoặc tổn thương và gửi đến phòng xét nghiệm.
• Tránh tiếp xúc gần với người khác: Cho đến khi được nhân viên y tế khám, hãy tránh quan hệ tình dục, hôn, ôm hoặc tiếp xúc da kề da để hạn chế nguy cơ lây truyền.

Tiêm vắc-xin Mpox

Tiêm chủng là công cụ quan trọng giúp phòng ngừa lây lan mpox. Nếu đáp ứng các tiêu chí nguy cơ nhất định, bạn có thể đủ điều kiện tiêm vắc-xin để bảo vệ bản thân. Liên hệ cơ sở y tế, nhà thuốc hoặc cơ quan y tế công cộng địa phương để hỏi về vắc-xin và điểm tiêm gần bạn.

Thông tin quan trọng về vắc-xin Mpox

• Ngay cả khi đã tiêm vắc-xin, bạn vẫn nên tránh tiếp xúc trực tiếp da kề da với người mắc mpox để được bảo vệ tốt nhất.
• Lịch tiêm tùy sản phẩm, các liều đã tiêm và lý do tiêm chủng. CDC không khuyến nghị thường quy liều nhắc lại JYNNEOS cho dân số chung, nhưng khuyến nghị theo nghề nghiệp có thể khác. Hãy hỏi nhân viên y tế địa phương hướng dẫn nào áp dụng cho bạn.
• Cho nhân viên y tế biết nếu bạn từng mắc mpox. Tiền sử nhiễm ảnh hưởng đến khuyến nghị tiêm chủng, và vẫn có thể tái nhiễm. Hãy kiểm tra hướng dẫn địa phương hiện hành thay vì xem lịch tiêm trước đây là bảo đảm được bảo vệ.