Điều trị HIV

= Bạn nên bắt đầu điều trị càng sớm càng tốt sau khi được chẩn đoán, bất kể đã sống chung với HIV bao lâu hoặc hiện cảm thấy khỏe mạnh đến mức nào. Điều trị sớm giúp duy trì sức khỏe tốt hơn và giảm đáng kể nguy cơ lây truyền vi-rút cho người khác.

Trước khi bắt đầu ART, hãy báo cho bác sĩ các bệnh đang có và thuốc đang dùng. Điều này giúp lựa chọn kế hoạch điều trị an toàn và phù hợp nhất.

Điều gì xảy ra nếu tôi trì hoãn điều trị HIV?

Nếu trì hoãn điều trị, vi-rút sẽ tiếp tục làm tổn thương hệ miễn dịch theo thời gian. Càng chờ lâu, nguy cơ càng cao đối với:

• Lây truyền HIV cho người khác
• Mắc nhiễm trùng cơ hội hoặc biến chứng nghiêm trọng
• Tiến triển thành AIDS

Bắt đầu điều trị càng sớm càng tốt rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe của bạn và những người xung quanh.

Có những loại điều trị HIV nào?

= Hiện có hai dạng điều trị HIV chính:

• 1. Thuốc uống (dạng viên): Đây là lựa chọn phổ biến và được khuyến nghị rộng rãi nhất, đặc biệt với người mới bắt đầu điều trị. Phác đồ kết hợp nhiều hoạt chất, đôi khi trong cùng một viên thuốc. Người kê đơn sẽ lựa chọn phác đồ; không tự dùng một thuốc HIV đơn lẻ khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Các phương pháp này thuận tiện, hiệu quả và an toàn, là nền tảng chăm sóc HIV trên toàn thế giới.
• 2. Thuốc tiêm tác dụng kéo dài: Hãy hỏi phòng khám về tình trạng cung cấp hiện tại ở Việt Nam.Lựa chọn này phù hợp với người đã đạt ức chế vi-rút (tải lượng dưới ngưỡng phát hiện) ít nhất 3 tháng liên tiếp. Đây là phương án không cần dùng thuốc hằng ngày, với lịch tiêm mỗi 1 đến 2 tháng tùy phác đồ. Cách tiếp cận tác dụng kéo dài này là lựa chọn mới đầy hứa hẹn cho người muốn giảm số lần dùng thuốc.

Lợi ích của việc dùng thuốc HIV đúng chỉ định

= Dùng ART đều đặn và đúng chỉ định của bác sĩ mang lại lợi ích sức khỏe đáng kể và giúp ngăn lây truyền HIV. Cụ thể:

1. Giảm tải lượng vi-rút trong máu

ART giúp giảm lượng HIV trong cơ thể (gọi là tải lượng vi-rút). Khi dùng đều đặn:

• Tải lượng vi-rút giảm đáng kể, cải thiện sức khỏe tổng thể và tăng cường hệ miễn dịch.
• Nhiều người đạt ức chế vi-rút (dưới 200 bản sao HIV trên mỗi mililít máu).
• Trong nhiều trường hợp, vi-rút giảm xuống dưới ngưỡng phát hiện, nghĩa là xét nghiệm thông thường không còn phát hiện được HIV trong máu.

Nếu tải lượng giảm sau khi bắt đầu điều trị, đó là dấu hiệu thuốc đang có tác dụng. Để duy trì, bạn cần tiếp tục ART đều đặn, không bỏ liều.

Quên hoặc bỏ liều có thể khiến vi-rút tăng trở lại nhanh chóng, làm suy yếu miễn dịch và tăng nguy cơ mắc bệnh.

2. Ngăn lây truyền cho người khác

Nếu tải lượng vi-rút dưới ngưỡng phát hiện, bạn không lây truyền HIV qua đường tình dục — khái niệm này được gọi là K=K (U=U: Không phát hiện = Không lây truyền).

• Tải lượng dưới ngưỡng phát hiện cũng có thể giảm nguy cơ lây qua dùng chung kim tiêm, nhưng cần thêm nghiên cứu để xác định chính xác mức giảm nguy cơ.
• Với người mang thai, dùng ART trong suốt thai kỳ và khi sinh, đồng thời cho trẻ dùng thuốc kháng vi-rút trong 4–6 tuần sau sinh, có thể giảm nguy cơ lây truyền mẹ con xuống dưới 1%.
• Khi cho con bú, tải lượng dưới ngưỡng phát hiện có thể giảm nguy cơ lây qua sữa mẹ nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ. Hãy trao đổi về việc nuôi trẻ với nhóm chăm sóc HIV và sản khoa. Khuyến nghị tùy hướng dẫn địa phương và từng hoàn cảnh; không áp dụng K=K trong quan hệ tình dục cho việc cho con bú.

3. Ngăn kháng thuốc

Tuân thủ chặt chẽ phác đồ ART là chìa khóa để ngăn kháng thuốc:

• Bỏ liều hoặc dùng thuốc không đều tạo điều kiện cho vi-rút đột biến, có thể khiến thuốc giảm hoặc mất hiệu quả.
• Khi xuất hiện kháng thuốc, lựa chọn điều trị bị hạn chế và bạn có thể cần phác đồ phức tạp hơn, có nhiều tác dụng phụ hoặc chi phí cao hơn. HIV kháng thuốc cũng có thể lây truyền cho người khác.

Dùng ART đúng chỉ định giúp bạn khỏe mạnh, ngăn lây truyền HIV và bảo toàn lựa chọn điều trị trong tương lai. Nếu gặp khó khăn trong việc tuân thủ lịch thuốc, hãy trao đổi với nhân viên y tế — luôn có những hình thức hỗ trợ và giải pháp giúp bạn duy trì điều trị.

Điều trị HIV có tác dụng phụ không?

= Một số người có thể gặp tác dụng phụ của ART, nhưng không phải ai cũng vậy. Nhiều người dùng ART mà không gặp vấn đề. Tác dụng phụ thường gặp có thể gồm:

• Buồn nôn hoặc nôn
• Tiêu chảy
• Khó ngủ
• Khô miệng
• Đau đầu
• Phát ban hoặc ngứa
• Chóng mặt
• Mệt mỏi hoặc thiếu năng lượng

Nếu thấy khó chịu hoặc có triệu chứng sau khi bắt đầu điều trị, hãy báo ngay cho nhân viên y tế. Bác sĩ có thể cho thuốc giảm triệu chứng hoặc điều chỉnh kế hoạch điều trị phù hợp hơn.

Nếu điều trị HIV không hiệu quả thì sao?

= Nếu điều trị không đạt kết quả mong đợi — chẳng hạn tải lượng không giảm hoặc tác dụng phụ nặng khiến khó tiếp tục — bác sĩ có thể đề nghị thay đổi phác đồ.

Điều này hoàn toàn bình thường và không phải dấu hiệu thất bại. Mỗi cơ thể đáp ứng thuốc khác nhau, và điều chỉnh điều trị là một phần của quản lý sức khỏe lâu dài.

Quan trọng: Không tự ý ngừng thuốc. Nếu cần thay đổi, bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn chuyển sang lựa chọn an toàn, hiệu quả và phù hợp hơn.